POLSKIE  TOWARZYSTWO
PRAWA  WYZNANIOWEGO


Al. Racławickie 14 p. 701;  20-950 Lublin;
KRS 0000311635    NIP 7123136491    REGON 060396971
Bank Zachodni WBK   94 1500 1520 1215 2007 7670 0000

PTPW

Streszczenia artykułów z tomu 5 PPW

 
Wojciech Góralski

Od projektu konwencji do projektu konkordatu. Problem zawarcia umowy między Stolicą Apostolską i Polską

Zerwanie w 1945 r. przez Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej konkordatu ze Stolicą Apostolską z 1925 r. spowodowało jednostronną regulację stosunków państwa i Kościoła katolickiego w Polsce. Oznaczało to uzależnienie się – w znacznym stopniu – Kościoła od ustawodawstwa państwowego, które drastycznie ograniczało swobodne wykonywanie przezeń własnej misji.

Narastające między państwem i Kościołem nieporozumienia, konflikty i napięcia sprawiły, że w 1974 r. doszło do zainicjowania stałych kontaktów roboczych między Polską Rzecząpospolitą Ludową i Stolicą Apostolską. Rozpoczęty wówczas proces normalizacji wzajemnych stosunków państwa i Kościoła, na przebieg którego to procesu duży wpływ miały wizyty przedstawicieli Stolicy Apostolskiej w Polsce a także wybór kard. K. Wojtyły papieżem, w 1989 r. nastąpiło oficjalne wznowienie stosunków dyplomatycznych między Polską i Stolicą Apostolską. Kilka lat później możliwe było rozpoczęcie przygotowania do zwarcia umowy dwustronnej (o charakterze międzynarodowym) w formie konwencji. Pierwotny projekt takiej umowy, przygotowany w maju 1988 r. i poddany ocenie Stolicy Apostolskiej, po dalszych udoskonaleniach go przez Nuncjusza Apostolskiego i Komisję biskupów polskich, stał się projektem konkordatu, przedstawionym w październiku 1991 r. stronie rządowej do dalszych negocjacji nad ostatecznym kształtem umowy dwustronnej.

Słowa klucze: projekt, konwencja, normalizacja, Stolica Apostolska, nuncjusz apostolski, strona polska.

FROM DRAFT CONVENTION TO DRAFT CONCORDAT. THE PROBLEM OF AGREEMENT BETWEEN POLAND AND THE HOLY SEE

In 1945 the Interim Government of National Unity terminated the 1925 Concordat agreement with the Holy See, which resulted in the unilateral regulation of State- Church relations in Poland. It meant dependence, to a large extent, of the Church on the state legislation that effectively limited the free execution of the Church’s mission.

The emerging and persistent misunderstandings, conflicts and tensions between the state and the Church led to the revival of permanent working contacts between the Polish People’s Republic and the Holy See in 1974. What followed was the normalization of mutual relations; this process was made sustainable owing to several visits of the Holy See representatives in Poland as well as the election of Cardinal Karol Wojtyła as pope in 1978. 1989 saw the official resumption of diplomatic relations between Poland and the Holy See. A few years later, the preparation started for the conclusion of a bilateral agreement (international) in the form of a convention. The initial draft of the agreement was ready in May 1988 and was submitted to the Holy See for evaluation; after revision by the Apostolic Nuncio and the Commission of Polish Bishops, the document became a draft Concordat submitted to the government in October 1991 for further negotiation on the final terms of the bilateral agreement.

Keywords: draft, convention, normalization, the Holy See, the Apostolic Nuncio, the Polish side.

 

Jerzy Nikołajew

Nierzymskokatolickie duszpasterstwo wojskowe w Polsce w latach 1918-1939

Niniejszy artykuł rozpoczynają uwagi o charakterze ogólnym dotyczącym organizacji duszpasterstwa wojskowego w okresie międzywojennym w Polsce. Najpierw autor koncentruje się na postanowieniach dotyczących kapelanów wojskowych bez uwzględnienia różnic o charakterze konfesyjnym. Następnie kolejno analizuje sytuację prawną, strukturę i zadania kapelanów wojskowych w rozbicie na określone wyznania nierzymskokatolickie. Najpierw rozważa się sytuację dotyczącą grekokatolicyzmu, następnie prawosławia, wyznawców ewangelickich, religii mojżeszowej i muzułmanów. Zwraca się także uwagę na podobieństwa i różnice w funkcjonowaniu duszpasterstw poszczególnych wyznań. Analizuje się również trudności występujące w pracy kapelańskiej związane z populacją żołnierzy, miejscami sprawowania kultu religijnego, posiadanymi etatami kapelańskimi i realizacją uprawnień z zakresu wyżywienia religijnego żołnierzy. W konkluzji autor wskazuje na niedoskonałości w funkcjonowaniu duszpasterstw wojskowych wyznań niekatolickich, ale też podnosi walor historycznego udziału kapelaństwa wojskowego w realizację współczesnych zamierzeń w Wojsku Polskim.

Słowa klucze: duszpasterstwo wojskowe, grekokatolicy, prawosławni, ewangelicy, wyznawcy religii mojżeszowej, muzułmanie

NON-ROMAN CATHOLIC MILITARY CHAPLAINCY IN POLAND IN THE YEARS 1918-1939

The article opens with some general remarks on the organization of military chaplaincy in interwar Poland. First, the author focuses on the provisions covering military chaplains, regardless of their denominational differences. Next, the legal situation, structure and responsibilities of military chaplains are discussed divided into specific non-Roman Catholic denominations. First, the author ponders on the situation of the Greek Catholic Church, followed by the Orthodox Church, the Protestant faithful, Judaism and Islam. Much space is also devoted to the similarities and differences in the operation of chaplaincies in particular denominations. Moreover, the author discusses the challenges faced by the chaplains and associated with the population of soldiers, places of religious worship, formal employment and the exercise of entitlements related to religious “nourishment” of soldiers. In conclusion, the author highlights the shortcomings in the operation of non-Catholic military chaplaincies but also underlines the historical contribution of the military cure of souls to the contemporary image and goals of the Polish Army.

Keywords: military chaplaincy, Greek Catholics, Orthodox, Protestants, followers of the Judaic religion, Muslims

 

Ginter Dzierżon

The Value of Legal Orders of Non – Christian Religions in the Field of Marriage Law of the Catholic Church

The author of the presented article focused his attention on the possibility of acknowledging legal orders of non Catholic religions in the field of marriage law of the Catholic Church. By examining the regulations of material marriage law and legal procedure but also the institutions functioning in marriage law he pointed out that the Catholic Church recognizes the autonomy and effectiveness of legal orders of non Catholic religions. He also proved that the effect of acknowledging the value of these legal orders on the canonical legal order is of a very limited scope. This is because the Catholic legislator himself provides certain authorities with appropriate power in order to decide the question of validity of non – baptized marriages taking into account above all the good of the Catholic party that comes under his direct jurisdiction, this good being the desire of the Catholic party to enter into marriage with a non baptized person.

Key words: legal order, non – Catholic religion, marriage law, Catholic Church.

 

Joanna de Pree

Nauczanie etyki w szkołach publicznych australijskiego stanu Nowej Południowej Walii

W art. 116 Konstytucji Australii został określony bezwyznaniowy charakter państwa. Nie oznacza to jednak, że państwa związkowe nie mają uprawnień w sprawach wyznaniowych. Rządy stanowe samodzielnie regulują stosunki z Kościołami i innymi związkami wyznaniowymi. Dlatego też w art. 30 ustawy edukacyjnej Nowej Południowej Walii z 1990 r. określono program nauczania jako całkowicie świecki i bezwyznaniowy, przy czym aż do 2010 roku nie przewidywano w tym świeckim systemie edukacyjnym możliwości prowadzenia zajęć z etyki, dla uczniów bezwyznaniowych, a tylko nauczanie religijne na lekcjach SRE (special religious education). Próby zmian istniejącego wcześniej legislacyjnego status quo zostały uwieńczone sukcesem 1 grudnia 2010 r. w postaci wprowadzenia przepisu art. 33A do ustawy edukacyjnej z 1990 r. w zakresie prawa do nauczania etyki w szkołach publicznych, jako alternatywy dla zajęć z religii. Obecnie nauczanie etyki na życzenie rodziców dziecka, dostępne jest wyłącznie dla uczniów klas 3-6 szkół podstawowych. Jednak zarówno przepisy art. 33A ust. 1 wspomnianej ustawy edukacyjnej, jak i powiększająca się stale liczba nauczycieli wolontariuszy oraz aktywne działania organizacji Primary Ethics nakazują przypuszczać, że nauczanie etyki stanie się w przyszłości dostępne we wszystkich klasach państwowych szkół podstawowych i średnich Nowej Południowej Walii.

Słowa klucze: nauczanie etyki, nauczanie religii, szkoła publiczna, Nowa Południowa Walia

THE TEACHING OF ETHICS IN STATE SCHOOLS OF THE AUSTRALIAN STATE OF NEW SOUTH WALES

Article 116 of the Commonwealth of Australia Constitution Act determines the reli­gious neutrality of the state. This does not mean, however, that the states of the Com­monwealth do not have any powers in matters of religion. The state governments are sovereign in regulating the relations with churches and other religious organizations. Article 30 of the Education Act of New South Wales of 1990 renders the school curricu­lum completely secular and religion-free; until 2010, this secular system had no room for ethics instruction to neutral students but only religion during the so-called SRE classes (special religious education). Attempts to change the former legislative status quo were finally successful on 1 December 2010 when the Education Act was amended by the addition of Article 33A stipulating the right to the teaching of ethics in state schools as an alternative to religion classes. Currently, ethics, if so requested by the child’s parents, is only taught to pupils of grades 3-6 of elementary school. However, both the provisions of Article 33A(1) of the Education Act and the constantly growing number of volunteer teachers and activities of the Primary Ethics organization show that ethics instruction will become soon available in all grade of the elementary and secondary state schools of New South Wales.

Keywords: the teaching of ethics, the teaching of religion, state school, New South Wales

 

Marcin Łysko

Przepisy wyznaniowe w konstytucjach II Rzeczypospolitej

Konstytucyjne podstawy ustawodawstwa wyznaniowego II Rzeczypospolitej Polskiej zostały zawarte w uchwalonej 17 marca 1921 r. ustawie zasadniczej Konstytucja marcowa gwarantowała wszystkim obywatelom wolność sumienia i wyznania oraz prawo praktykowania danej religii lub obrządku w granicach podyktowanych względami porządku publicznego i obyczajności publicznej. Konstytucja preferowała związki wyznaniowe uznane przez państwo, które posiadały nie tylko osobowość prywatnoprawną, lecz także niektóre atrybuty osobowości publicznoprawnej. W szczególny sposób konstytucja traktowała Kościół katolicki, gdyż wyznaniu rzymskokatolickiemu jako religii większości narodu przyznawała naczelne stanowisko wśród równouprawnionych wyznań. Kościół otrzymał autonomię i samorząd, których podstawę stanowiły przepisy prawa kanonicznego. Państwo zrezygnowało z jednostronnego uregulowania relacji z Kościołem w drodze ustawodawczej na rzecz zawarcia konkordatu ze Stolica Apostolską. Przepisy wyznaniowe konstytucji marcowej zostały w niemal niezmienionej postaci przejęte przez uchwaloną w 1935 r. konstytucję kwietniową.

Słowa kluczowe: przepisy wyznaniowe, konstytucja marcowa, Kościół rzymskokatolicki

RELIGIOUS MATTERS IN THE CONSTITUTIONS OF THE SECOND REPUBLIC OF POLAND

The constitutional foundations of religious legislation in the Second Republic of Poland were incorporated in the 17 March 1921 Constitution. The March Constitution guaran­teed all citizens freedom of conscience and religion and the right to practice a religion or rite within the existing standards of public order and public morals. The Constitution attached more attention to religious organizations recognized by the state, such that did not only held legal personality under private law but also possessed some attributes of legal personality under public law. The Constitution specifically gave precedence to the Roman Catholic Church, since the Roman Catholicism being the dominating religion in the nation maintained the supreme position among other denominations that were equal in terms of vested rights. The Church was given autonomy and self-government governed by the provisions of canon law. The state did not unilaterally regulate the relationship with the Church through relevant legislation; instead, it entered into the Concordat with the Holy See. The provisions on religious matters contained in the March Constitution were only slightly modified when adopted in the new April 1935 Constitution of the Republic of Poland.

Keywords: religious provisions, March Constitution, Roman Catholic Church

 

Paweł A. Leszczyński

Problematyka interpretacji art. 25 ust.5 Konstytucji RP – założenia teoretyczne i stan faktyczny

Artykuł porusza kwestie związane z implementacją nowego mechanizmu bilateralnego układania relacji między państwem a nierzymskokatolickimi kościołami i związkami wyznaniowymi w polskim porządku prawnym. Przedstawiono m. in. związki między art. 25 ust. 5 Konstytucji RP a umową konkordatową z 1993 r., której podpisanie rzutowało na kreację wspomnianej wyżej nowej na gruncie dotychczasowych rozwiązań normatywnych metody. Zostały przedstawione propozycje ujęcia umowy i ustawy na tle wzajemnych stosunków między władzą wykonawczą a ustawodawczą w kontekście bilateralnego instrumentu regulacji zawartego w wyżej wskazanym artykule konstytucyjnym.

Słowa kluczowe: Konstytucja RP, bilateralizm, nierzymskokatolickie kościoły i inne związki wyznaniowe, umowa i ustawa w art. 25 ust. 5 konstytucji.

INTERPRETATION OF ARTICLE 25(5) OF THE CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF POLAND. THEORY AND FACTS

The article addresses the problem of implementation of the new mechanism governing the bilateral relations between the state and non-Roman Catholic churches and reli­gious organizations in the Polish legal system. The author highlights the connection between Article 25(5) of the Constitution and the 1993 Concordat, whose signature largely influenced the development of the aforesaid method as a novelty in the existing normative approach. The author further proposes the interpretation of “agreements and statutes” against the backdrop of the relations between the executive and legis­lative powers in the context of the bilateral regulation instrument contained in the constitutional article in question.

Keywords: Constitution of the Republic of Poland, bilateralism, non-Roman Catholic churches and other religious organizations, agreements and statutes in Article 25(5) of the Constitution.

 

Ryszard Sztychmiler

Konstytucyjna ochrona życia

W ostatnich dziesięcioleciach coraz bardziej podkreśla się prawa człowieka, wśród których bezsprzecznie najważniejszym jest prawo do życia. Polska jest jednym z pierwszych krajów Europy, które chronią życie ludzkie na poziomie normy konstytucyjnej. W okresie od początku XX wieku w polskim porządku konstytucyjnym normy prawne chroniące życie ludzkie funkcjonują jednak stosunkowo niedługo, bo tylko w latach 1921–1935, i od roku 1997.

Przepis art. 38 Konstytucji RP z 1997 r., z uwagi na swoje podstawowe znaczenie, orientuje polski system prawa na ochronę człowieka i jego życia, jako wartości dla niego najcenniejszej. Przepis ten jest konstytucyjną zasadą prawa, a więc regułą interpretacyjną, także w stosunku do innych norm konstytucji i przy badaniu konstytucyjności ustaw zwykłych. Tak też jest traktowany przez Trybunał Konstytucyjny,

Przedstawiona analiza norm konstytucyjnych i zwykłych zapewniających ochronę prawa do życia, a szczególnie wykazanie, że norma chroniąca życie ludzkie, zawarta w art. 38 Konstytucji RP, jest konstytucyjną zasadą prawa, upoważniają do sformułowania wielu wniosków praktycznych kierowanych tak do teoretyków prawa jak i do praktyków, szczególnie działających we władzach ustawodawczych na wszystkich szczeblach (gminnym, miejskim, powiatowym, wojewódzkim, ogólnokrajowym, europejskim i światowym), władzach wykonawczych, sądowych i egzekucyjnych; ale także do pracowników oświaty i mediów, którzy mogą wychowywać do właściwego rozumienia i przestrzegania prawa.

Słowa kluczowe: Ochrona życia, życie ludzkie, konstytucja, prawo polskie, prawo międzynarodowe, ochrona dziecka poczętego, nauczanie Jana Pawła II.

CONSTITUTIONAL PROTECTION OF LIFE

In recent decades, human rights, with the fight to life coming to the fore, have been given well-deserved attention. Poland is among the first European countries that protect human life in their constitutions. However, over the 20th century, the legal norms safeguarding human life were effective for a relatively short periods of time: between 1921 and 1935 and since 1997.

The fundamental provision of Article 38 of the 1997 Constitution provides for the legal protection of the life of every human being as the most important value. This provision is a constitutional principle of law and, thus, a general principle of interpre­tation, also in relation to other constitutional standards and for the examination of constitutionality of other statutes. So it is approached by the Constitutional Tribunal.

The analysis of constitutional and ordinary standards ensuring the protection of the right to life, and especially the evidence that the standard safeguarding human life as contained in Article 38 of the Constitution is a constitutional principle of law, leads to a number of practical conclusions intended for legal theorists and practitioners, particularly operating in the legislative authorities at all levels (commune, municipal, district, regional, national, European and global), as well as in the executive, judicial and enforcement bodies; but also to the education and mass-media people who can assume the responsibility for education in the proper understanding of and observance of law.

Keywords: protection of life, human life, Constitution, Polish law, international law, protection of the unborn child, teaching of John Paul II.

 

Grzegorz Kryszeń

Wolność sumienia i wyznania w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego

Przedmiotem opracowania jest orzecznictwo polskiego Trybunału Konstytucyjnego odnoszące się do konstytucyjnie deklarowanej wolności sumienia i wyznania. W pierwszym okresie, zapoczątkowanym przełomem politycznym w 1989 r., orzecznictwo to nawiązywało do konstytucyjnej regulacji wolności sumienia i wyznania pochodzącej z Konstytucji PRL z 1952 r. W tym czasie Trybunał Konstytucyjny w szczególności odniósł do następujących zagadnień: podmiotowego i przedmiotowego zakresu wolności sumienia i wyznania, ochrony tej wolności oraz nauczania religii. Uchwalenie Konstytucji RP w dniu 2 kwietnia 1997 r., regulującej znacznie szerzej i szczegółowiej problematykę wolności sumienia i wyznania, otworzyło – trwający do dziś – drugi okres analizowanej w opracowaniu aktywności orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego. Z okresu tego uwagę zwraca zwłaszcza interpretacja zasady równouprawnienia kościołów i związków wyznaniowych. Dokonana w opracowaniu prezentacja orzecznictwa dowodzi, iż w znacznym stopniu przyczyniło się ono do pełniejszego odczytania i zrozumienia konstytucyjnej formuły wolności i wyznania.

Słowa kluczowe: sądownictwo konstytucyjne – konstytucja – orzecznictwo – wolność sumienia i wyznania

FREEDOM OF CONSCIENCE AND RELIGION IN THE CASE-LAW OF THE CONSTITUTIONAL TRIBUNAL

The paper looks into the case-law of the Polish Constitutional Tribunal pertaining to the constitutional freedom of conscience and religion. In the opening period after the political transformation in 1989, judicial decisions referred to the constitutional provisions on freedom of conscience and religion derived from the 1952 Constitu­tion of the People’s Republic of Poland At that time, the Constitutional Tribunal particularly addressed the personal and material scope of freedom of conscience and religion, the protection of this freedom and religious education. The adoption of the 2 April 1977 Constitution of the Republic of Poland, covering the problem of freedom of conscience and religion in greater detail, opened the second, and still not finished, period of activity of the Constitutional Tribunal. Particularly interesting in the sec­ond period is the interpretation of the principle of equality of churches and religious organizations before law. The case-law demonstrated in the paper shows that it has considerably contributed to a better understanding of the constitutional formula of freedom and religion.

Keywords: constitutional courts, Constitution, case-law, freedom of conscience and religion

 

Piotr Stanisz

Regulacja problematyki wyznaniowej w Konstytucji Republiki Włoskiej

Podstawą porządku prawnego Republiki Włoskiej jest Konstytucja uchwalona w dniu 22 grudnia 1947 r., obowiązująca od 1 stycznia 1948 r. Jest to akt, który zasługuje na szczególne zainteresowanie polskich eklezjastycystów, ponieważ nakreślony w nim model relacji pomiędzy państwem i związkami wyznaniowymi jest bardzo zbliżony do tego, za którym w 1997 r. opowiedział się również polski ustrojodawca. Wyraźnym podobieństwem odznaczają się również niektóre przepisy obu ustaw zasadniczych. Powszechnie wiadomo na przykład, że art. 25 ust. 5 naszej Konstytucji znajduje swój pierwowzór w art. 8 ust. 3 włoskiej ustawy zasadniczej. Dlatego też wiele wyborów, przed którymi nadal stoi polski ustawodawca, we Włoszech podjęto już przed wielu laty. W tej sytuacji szczegółowa analiza włoskiego ustawodawstwa wyznaniowego oraz przyjętej na jego gruncie praktyki bez wątpienia może pomóc polskiemu ustawodawcy w podejmowaniu właściwych wyborów, dotyczących m.in. finansowania Kościołów i innych związków wyznaniowych.

Słowa klucze: Konstytucja Republiki Włoskiej, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Kościoły, związki wyznaniowe, wolność religijna

RELIGIOUS MATTERS IN THE CONSTITUTION OF THE ITALIAN REPUBLIC

Fundamental to the legal order of the Italian Republic is the Constitution adopted on 22 December 1947 and effective from 1 January 1948. This act should kindle seri­ous interest of Polish church experts because its model of relationship between the state and religious organizations very much resembles that pursued by the authors of the Polish basic law of 1997. A considerable similarity is discernible between certain provisions contained in both these constitutions. It is common property, for example, that Article 25(5) of the Polish Constitution is modelled after Article 8(3) of the Italian counterpart. Therefore, many of the challenges faced by the Polish legislator now were resolved in Italy many years ago. Consequently, a careful study of the Italian legislation on religion and the ensuing practice can without doubt be beneficial in making the right choices in such areas as the funding of churches and other religious organizations.

Keywords: Constitution of the Italian Republic, Constitution of the Republic of Poland, churches, religious organizations, religious freedom

 

Stanisław Bożyk

Konstytucyjna regulacja problematyki wyznaniowej w wybranych państwach Unii Europejskiej

Tematem opracowania jest zakres regulacji problematyki wyznaniowej w konstytucjach wybranych państw członkowskich Unii Europejskiej. Autor zaznacza w nim najpierw, że unormowania kwestii wyznaniowych w treści konstytucji nie powinny być zaliczane do kategorii niezbędnych materii konstytucyjnych. Następnie podkreśla, że współczesne ustawy zasadnicze zawierają jednak zwykle przepisy gwarantujące wolności religijne i kształtujące określony model wzajemnych stosunków między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi. Wskazuje jednocześnie na najbardziej charakterystyczne modele (systemy) tych relacji.

Szczególną uwagę w treści tego opracowania zwrócono na dwa modele relacji pomiędzy państwem a związkami wyznaniowymi, które wyraźnie dominują w krajach członkowskich Unii Europejskiej. Pierwszy z nich to system powiązania między państwem a związkami wyznaniowymi, funkcjonujący zwłaszcza na obszarze dominacji kościołów protestanckich. Drugi zaś to system rozdziału związków wyznaniowych i państwa, ze zdecydowaną przewagą przyjaznego wariantu tego rozdziału. W ramach tego modelu autor skoncentrował się przede wszystkich na rozwiązaniach konstytucyjnych w tych państwach, w których zdecydowaną większość stanowią wierni Kościoła katolickiego.

Słowa kluczowe: Konstytucja, Unia Europejska, wolności religijne, państwo a związki wyznaniowe, Kościół Rzymskokatolicki

THE CONSTITUTIONAL REGULATION OF RELIGIOUS MATTERS IN SELECTED EUROPEAN UNION MEMBER STATES

The paper analyses the scope of regulation of denominational matters in the constitu­tions of selected EU member states. The author begins by pointing out that matters related to religion are not regarded as a mandatory component of “basic laws.” Next, it is highlighted that modern constitutions usually contain provisions ensuring religious freedoms and shaping a specific model of relations between the state and churches and other religious organizations. At the same time, the most typical models (systems) of such relations are discussed.

Particular attention is drawn to two models of the state-church relations that clearly prevail across the EU. The first one involves a close connection between the state and religious organizations and is particularly popular in the countries dominated by Protestant churches. The other one assumes the separation of the state and religious organizations with a strong prevalence of the “friendly” variant of this separation. Studying this latter model, the author primarily focuses on the constitutional solutions in place in those countries where the vast majority of the faithful are Roman Catholics.

Keywords: Constitution, European Union, religious freedoms, the state and religious organizations, Roman Catholic Church

 

Jarosław Matwiejuk

Problematyka wyznaniowa w ustawach zasadniczych Federacji Rosyjskiej, Republiki Białoruś i Ukrainy

Problematyka wyznaniowa stanowi istotną część regulacji konstytucyjnych w Federacji Rosyjskiej, Republice Białoruś oraz Ukrainie. Konstytucje tych państw normują stosunku państwa do związków wyznaniowych oraz wolność sumienia i wyznania. Cechą charakterystyczną konstytucyjnej regulacji jest umiejscowienie jej w rozdziałach poświęconych wolnościom, prawom i obowiązkom człowieka i obywatela. Materie wyznaniowe obejmują wolności sumienia i wyznania z ogólnie ujętym zakresem przedmiotowym, równość jednostki z zakazem dyskryminacji, świeckość państwa i równouprawnienie związków wyznaniowych. Szersze rozwinięcie konstytucyjnych przepisów wyznaniowych następuje w ustawach. Określają one uprawnienia indywidualne wynikające z wolności sumienia i wyznania, ich gwarancje oraz tryb legalizacji związków wyznaniowych, zakres działalności związków wyznaniowych i nadzór organów państwa.

Wspólne dla konstytucyjnych regulacji wyznaniowych Federacji Rosyjskiej, Republiki Białorusi oraz Ukrainy jest widoczne nawiązanie do modelu regulacji materii wyznaniowych z ostatniego okresu istnienia Związku Radzieckiego. Dominują jednak różnice polegające na: wprowadzeniu możliwości służby alternatywnej w zamian za służbę wojskową, zakaz ograniczania wolności sumienia i wyznania w okresie stanów nadzwyczajnych, zmianie adresata wolności sumienia i wyznania z obywatela na każdego człowieka oraz likwidacji zapisu o wolności propagandy antyreligijnej. Na płaszczyźnie ustawowej różnice między system współczesnym a rozwiązaniami radzieckimi są jeszcze większe.

Przyjęty model stosunków państwa z związkami wyznaniowymi spełnia doktrynalne przesłanki współczesnego państwa świeckiego. Jest to model nowego typu, być może o charakterze przejściowym, dla którego najtrafniejszym określeniem wydaje się być model postradziecki.

Słowa klucze: Federacja Rosyjska, Republika Białoruś, Ukraina, konstytucja, wolność sumienia i wyznania, związek wyznaniowy, organizacja religijna, model świecki.

RELIGIOUS MATTERS IN THE BASIC LAWS OF THE RUSSIAN FEDERATION, THE REPUBLIC OF BELARUS AND UKRAINE

Religious matters are a noteworthy component of constitutional provisions in the Russian Federation, the Republic of Belarus and Ukraine. The constitutions of these states regulate the relations between the state and religious organizations as well as the freedom of conscience and religion. A characteristic feature of the regulations in question is addressing the problem of religion in the chapters devoted to citizen’s freedoms, rights and duties. The denominational aspects include freedom of conscience and religion with the general subjective scope, citizen equality with the prohibition of discrimination, secular state and equal rights of religious organizations. The constitu­tional provisions have their continuum in prescriptive acts. They lay down individual rights ensuing from freedom of conscience and religion, their guarantees and the procedure of legalization of religious organizations, including their scope of activities and the exercise of state control.

What the constitutional regulations of the Russian Federation, the Republic of Belarus and Ukraine apparently share in terms of approach to religious issues is the reference to the model existing shortly before the decline of the Soviet Union. However, there are visible differences such as: an option of choosing an alternative service in place of the military service, prohibition on the restriction of freedom of conscience and religion during states of emergency, change of the individual holding the freedoms of conscience and religion from citizen to every person and the absence of the provi­sion on unconstrained anti-religious propaganda. At the statutory level, the differences between the modern system and that of the Soviet era are even more evident. The adopted model of relations between the state and religious organizations fits into the model of contemporary secular state. Admittedly, this is the model of a new type, perhaps only temporary, and the most accurate attribute for this model seems to be post-Soviet.

Keywords: Russian Federation, Republic of Belarus, Ukraine, constitution, freedom of conscience and religion, religious organization, religious association, secular model.

 

Tadeusz J. Zieliński

Miejsce religii w porządku konstytucyjnym Wielkiej Brytanii

The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland recognizes two religious institutions as Churches established by law, namely: Church of England and Church of Scotland. Both denominations are the heirs of Reformation on British Isles (English Reformation and Scottish Reformation respectively) and represent two religious traditions (Anglicanism and Presbyterianism) that have official status in the Realm. The article here summarized presents the role of British established Churches in relation to the Monarch, to Parliament, to the Government, describing also shortly individual and communal aspect of religious freedom in the United Kingdom.

Słowa klucze: United Kingdom, religious freedom, established churches