POLSKIE  TOWARZYSTWO
PRAWA  WYZNANIOWEGO


Al. Racławickie 14 p. 701;  20-950 Lublin;
KRS 0000311635    NIP 7123136491    REGON 060396971
Bank Zachodni WBK   94 1500 1520 1215 2007 7670 0000

PTPW

Streszczenia artykułów z tomu 1 PPW

Dariusz Walencik

„Ewolucja procedury alokacji 1% podatku na rzecz organizacji pożytku publicznego"

Przedmiotem artykułu jest interpretacja znowelizowanych przepisów regulujących procedurę dokonywania wpłat 1% podatku na rzecz organizacji pożytku publicznego i próba ich merytorycznej oceny. Autor pozytywnie ocenia zmianę przepisów, której skutkiem jest rozszerzenie kręgu podmiotów, mogących dokonywać wpłat 1% podatku oraz uproszczenie procedury ich przekazywania. Uważa równocześnie, iż niektóre rozwiązania prawne zawarte w znowelizowanych przepisach zasługują na krytykę. Zalicza do nich: brak możliwości przekazania 1% podatku przez podatnika dla więcej niż jednej organizacji pożytku publicznego; brak możliwości wskazania przez podatnika oddziału bądź jednostki terenowej organizacji pożytku publicznego nieposiadającej osobowości prawnej, dla której chciałby przekazać 1% swojego podatku; pozbawienie możliwości wpłat 1% podatku niektórych grup podatników.

Artykuł - w założeniu autora - jest równocześnie pytaniem skierowanym do przedstawicieli doktryny: czy i w jakim stopniu istnienie możliwości przekazywania 1% podatku na rzecz organizacji pożytku publicznego, będących osobami prawnymi lub jednostkami organizacyjnymi związków wyznaniowych, może być impulsem do wprowadzenia nowego systemu finansowania związków wyznaniowych w Polsce?

Słowa kluczowe: wpłaty 1% podatku, organizacje pożytku publicznego, finansowanie związków wyznaniowych

‘The evolution of the donation of 1 percent off the income tax to public benefit organizations'

The article revolves around the interpretation of amended regulations governing the donation procedure of 1% off income tax to public benefit organizations and attempts to provide its substantial evaluation. The author is positive about the modifications, since the spectrum of entitles capable of donating has broadened considerably and the procedure itself has been simplified. Yet, the author is of the opinion that some legal solutions proposed in the amended law are contestable, for example, the donation of 1% off the due income tax may not be made to more than one public benefit organization; the taxpayer may not donate to a branch office of the organization that has no legal personality; some taxpayers are totally deprived of the donation of 1% off their income tax.

The article - as intended by the author - puts a question to the representatives of the doctrine: Whether and to what extent the 1% donation to public benefit organizations, being legal persons or organizational units of religious associations, may incentivize the implementation of a novel system of financing religious associations in Poland?

 

Tadeusz J. Zieliński

"Mankamenty układowego regulowania sytuacji prawnej związków wyznaniowych na podstawie art. 25 ust. 5 Konstytucji RP"

Art. 25 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bileteralny tryb regulowania sytuacji prawnej związków wyznaniowych. Obciążony jest on różnego rodzaju słabościami. Część z nich była sygnalizowana w toku prac nad Konstytucją i w wypowiedziach doktryny prawa, część z nich jest widoczna w kontekście bezczynności organów państwa powołanych do jego realizacji, część odsłania się wraz z postępem refleksji naukowej. Przedmiotowa klauzula - mimo najlepszych intencji jej twórców - zbudowana jest w obecnym kształcie na koncepcji, która powodować będzie ciągłe dyskryminowanie najmniejszych i nowo powstających związków wyznaniowych. Nie posiada ona przez to przypisywanego jej charakteru gwarancji dla ogółu mniejszościowych wspólnot religijnych, skutkować będzie arbitralnym dobieraniem przez państwo kontrahentów, preferuje najsilniejsze wspólnoty religijne, utrzymuje rozwarstwienie związków wyznaniowych według stopnia uznania przez państwo i dodatkowo powoduje rodzącą poważne wątpliwości nadmierną polityzację relacji między państwem a związkami wyznaniowymi. Opisywana sytuacja jest trudna do zaakceptowania w państwie dążącym do maksymalnej realizacji standardów współczesnej demokracji. Prezentowane studium poza analizą problematycznych aspektów omawianej normy, sugeruje działania mające na celu zapobieżenie jej niekorzystnemu oddziaływaniu.

Słowa kluczowe: konstytucja, związki wyznaniowe, bilateralizm

‘The deficiencies of the contractual mode of regulation of the legal position of religious associations pursuant to article 25(5) of the Constitution of the Republic of Poland'

Art. 25(5) of the Constitution of the Republic of Poland stipulates a bilateral practice of regulating the legal position of religious associations. As a matter of fact, this solution displays certain weaknesses. Some were reported even during the process of drafting of the Constitution and by the then doctrine of law; some transpired through the inaction of state agencies appointed for the implementation of the relevant provision and through the new developments of contemporary studies. The provision in question - best as the intentions of its sponsors may have been - is based on a concept that will inevitably discriminate the smallest and newly-established religious associations. Hence, no guarantee - originally attributed to it - is given in the provision to the whole of minor religious communities and will result in an arbitrary selection of communities perceived as suitable for contractual regulation of their legal status, preferences for strongest groups, maintenance of stratification of religious associations due to the degree of recognition by the state; additionally, it will cause excessive politicization of the relations between the state and associations of religious minorities. This situation is hardly acceptable in a state aspiring to take full advantage of the standards of present-day democracy. Besides the analysis of the controversial issues ensuing from norm, the author suggests that steps be taken aimed to counteract its adverse impact.

 

Anna Tunia

"Osoby prawne związków wyznaniowych jako organizatorzy turystyki lub pośrednicy turystyczni"

Przedmiotem artykułu jest zagadnienie, czy osoby prawne związków wyznaniowych mogą zajmować się prowadzeniem działalności gospodarczej jako organizatorzy turystyki lub pośrednicy turystyczni w zakresie turystyki religijno-pielgrzymkowej oraz w jakich formach organizacyjno-prawnych mogą tę działalność prowadzić. Ponadto artykuł daje odpowiedź na pytanie, jakiemu reżimowi prawnemu podlega niezarobkowa działalność religijno-pielgrzymkowa związków wyznaniowych stanowiąca realizację wolności kultu.

Temat został zrealizowany w następującym procesie myślowym. W części pierwszej została dokonana wykładnia pojęć organizator turystyki i pośrednik turystyczny oraz omówiony został przedmiot ich działalności gospodarczej. W dalszej części przeanalizowano przepisy dotyczące warunków podjęcia działalności gospodarczej przez organizatorów turystki i pośredników turystycznych, omówiono materialnoprawne podstawy oraz przedmiot działalności turystycznej, a także formy organizacyjno-prawne działalności turystycznej kościelnych osób prawnych. W ostatniej zaś części artykułu dokonana została „konfrontacja" przepisów określających reżim prawny w zakresie działalności turystycznej z przepisami dotyczącymi wolności kultu, stanowiącej przejaw wolności religijnej w aspekcie instytucjonalnym.

Słowa kluczowe: działalność turystyczna, wolność kultu, turystyka religijno-pielgrzymkowa, kościelne osoby prawne

‘Juridical persons of religious associations as tourist agents and organizers of tourist events'

The article addresses the question of whether juridical persons of religious associations are allowed to undertake business activity as organizers of tourist events or tourist agents in pilgrimage or faith tourism and what legal and organizational form such an activity involves. Moreover, the author answers the question of what legal regime governs this non-profit activity offered by religious association as a manner of manifestation of the freedom of worship.

The author adopts the following approach. In the opening part of the study, the notions of an organizer of tourist events and tourist agent are defined, including the scope of their business activity. Further, the author examines the regulations concerning the prerequisites of taking up such an activity, discusses the substantive and legal bases for tourist activity of ecclesiastical juridical persons. In the final part of the study, the author juxtaposes the regulations defining the legal regime of tourist activity with the regulations on the freedom of worship, manifesting religious freedom in its institutional dimension.

 

Bartosz Rakoczy

"Odpowiedzialność zakonnika załatwiającego sprawy zakonnej osoby prawnej w prawie kanonicznym (kan. 639 § 2 K.P.K.) i w polskim prawie cywilnym"

Celem artykułu jest udzielenie odpowiedzi na pytanie o zasady odpowiedzialności zakonnika zaciągającego zobowiązania w związku z załatwianiem spraw zakonnej osoby prawnej. Ustalenie zasad tej odpowiedzialności na gruncie prawa kanonicznego wymaga odniesienia się do kan. 639 Kodeksu Prawa Kanonicznego. Zgodnie z zawartymi w nim unormowaniami instytut zakonny jest odpowiedzialny za takie zobowiązania, które zakonnik zaciągnął przy załatwianiu spraw instytutu na polecenie przełożonych. W takiej sytuacji - zgodnie z prawem kanonicznym - wyłączona jest więc odpowiedzialność zakonnika. Natomiast na gruncie prawa polskiego, zakonnik załatwiający sprawy instytutu, który nie pełni funkcji organu zakonnej osoby prawnej, powinien być traktowany jako pełnomocnik. Jego odpowiedzialność określa więc art. 103 Kodeksu cywilnego, który nakazuje zróżnicować sytuację działania zgodnie lub niezgodnie z wydanym poleceniem (zakresem umocowania). Autor wyraża ponadto pogląd, że w szczególnych sytuacjach zakonnik załatwiający sprawy instytutu zakonnego może być traktowany jako prokurent., co będzie skutkować koniecznością odniesienia się do art. 109 Kodeksu cywilnego. Podstawowym warunkiem takiej kwalifikacji jest jednak posiadanie przez zakonną osobę prawną statusu przedsiębiorcy podlegającego obowiązkowi do rejestru przedsiębiorców.

Słowa kluczowe: zakony, instytuty zakonne, zobowiązania, odpowiedzialność zakonnika.

‘Answerability of a religious managing the business of a religious juridic person In canon law (Can. 639 § 2) and Polish Civil Law'

The article addresses the question of answerability of a religious contracting obligations by way of managing the business of a religious juridic person. In order to determine the scope of this answerability under canon law, Can. 639 of the Code of Canon Law should be referred to. According to this canon, a religious institute is to answer for obligations contracted by its member when handling the business of the institute by mandate of the superior. In such case - in line with canon law - the member is not bound to answer for it. However, according to Polish law, the member of an institute managing its business and not empowered to act as a religious juridic person should be regarded as a proxy. Consequently, his answerability falls under Art. 103 of the Civil Code which requires that a distinction should be made between the action mandated and not mandated by the superior (the scope of mandate). Moreover, the author is of the opinion that in special conditions managing the business of the institute may be recognized as an authorized agent, which needs the recourse to Art. 109 of the Civil Code. Yet, the prerequisite for such a recognition is that a religious juridic person's status is that of an entrepreneur listed in the registered of business entities.

 

Andrzej Czohara

"Prawne aspekty stosunku państwa do tzw. sekt"

Organizacje nazywane „sektami", „nowymi ruchami religijnymi", „kultami" itp. nie mają w obowiązującym systemie prawnym odrębnie uregulowanej sytuacji prawnej. Działalność tych organizacji w RP należy rozpatrywać w kontekście demokratycznych zasad ustrojowych polegających m.in. na gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Zadaniem państwa, które zachowuje bezstronność w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych jest zapewnienie wszystkim podmiotom - niezależnie od ich statusu prawnego - przestrzeni do swobodnego działania. Państwowe gwarancje ochrony praw wolnościowych nie obejmują jednakże działań i sytuacji wskazujących na kolizje z prawem w tym naruszenie praw i wolności innych osób. Sprzeczne z obowiązującym prawem mogą być w szczególności  metody działania grup o charakterze destrukcyjnym, w których uczestnictwo danej osoby skutkuje zniszczeniem jej dotychczasowych cech osobowościowych w wyniku zastosowania wobec niej presji poprzez wykorzystanie różnych metod i technik psychologicznych, parapsychologicznych czy farmakologicznych.

Typowe dla sekt konflikty z prawem występują ogólnie rzecz biorąc w sferze praw i wolności obywatelskich, a w szczególności dotyczą dziedziny ochrony zdrowia fizycznego i psychicznego oraz praw rodzicielskich. W obowiązującym porządku prawnym na gruncie kodeksu karnego, kodeksu cywilnego, kodeksu rodzinnego i opiekuńczego istnieje szereg przepisów dających pewne możliwości penalizacji czynów zabronionych i dochodzenia swych praw przez osoby poszkodowane. Dyskusyjne jest czy polskie prawo zapewnia dostatecznie obywatelom ochronę prawnokarną przeciw naruszeniom praw człowieka w zakresie swobody wyboru przekonań, religii i światopoglądu dokonywanym przy pomocy psychomanipulacji i innych niekonwencjonalnych metod i technik oddziaływania.

Prawna ocena sytuacji pod kątem naruszenia prawa osoby do swobodnego wyboru i oceny szkodliwości skutków spowodowanych prze sektę należy do sądów. Uruchomienie drogi sądowej wymaga aktywności samych poszkodowanych. Państwo powinno bliżej rozważyć problem czy działania niektórych grup prowadzone w sposób skryty, niedostępny dla rodzin ofiar i społeczeństwa nie łamią konstytucyjnej zasady jawności życia publicznego. Działalność polegająca na ukrywaniu rzeczywistych struktur organizacyjnych, członkostwa, zasad funkcjonowania w tym zwłaszcza źródeł pozyskiwania środków finansowych nosi znamiona sprzeczności z obowiązującym prawem, co w konsekwencji uzasadnia ściganie z urzędu podmiotów odpowiadających za ww. naruszenia prawa.

Słowa kluczowe: sekty, nowe ruchy religijne, grupy destrukcyjne

‘Legal facets of the state's position on sects'

The legal position of organizations referred to as ‘sects', ‘new religious movements', ‘cults', etc. is not regulated in the currently binding law. Their activity in Poland should be seen against the backdrop of the democratic political system that guarantees the freedom of conscience and worship. The obligation of the state - being impartial in matters of religion, philosophy and outlook - is not guarantee all entities - irrespective of their legal status - the freedom of expression. State guarantees covering the various freedoms do not however encompass the activities and conditions that appear to be illicit in terms of violation of rights and freedoms of other people. Of unlawful character are particularly the acting methods of destructive groups whose members run the risk of psychological damage due to being exposed to various psychological, parapsychological and pharmacological techniques and methods.

Sects typically come into conflict with law in the sphere of civil rights and liberties, in particular concerning the protection of psychical and mental health as well as parental rights. The binding legal order offers, under Penal Code, Civil Code, Family and Guardianship Code, an array of regulations allowing for penalization of prohibited acts and for aggrieved parties to assert their rights. It is disputable whether Polish law ensures sufficient legal protection from the violation of human rights as regards the choice of conviction, religion and outlook achieved through psychomanipulation and other unconventional methods and techniques of persuasion.

It is the court that decides on the whether there has been an infringement of the person's right to free choice; likewise, the court evaluates the degree of noxiousness of the effects of sects' activities. For a legal action to occur, the injured party needs to get involved. The state should inspect whether the activities of some groups - covert and concealed from the victims' relatives and the society - are not in breach of the constitutional provision of transparency of public life. The activity aimed to conceal the organizational structure, membership rule and principles of operation, including the sources of finance, of an entity has the features of unlawfulness which, in consequence, justifies that prosecution be initiated against such law-breaking entities.

 

Arkadiusz Fastyn

"Reskrypt Naczelnika Państwa jako podstawa właściwości ewangelickiego sądu konsystorialnego w sprawie rozwodowej (1918-1922)"

Artykuł dotyczy problemu zmiany forum sądowego związanego z ustanowionym w Królestwie Kongresowym w prawie małżeńskim z 1836 r. ograniczeniem dopuszczalności rozwodów. Ograniczenie to wynikało z charakteru norm prawa małżeńskiego. Prawo to, chociaż zawierało szereg postanowień ściśle cywilnych, zasadniczo opierało się na przepisach religijnych. Poza tym przewidywało jurysdykcję cywilną sądów kościelnych w sprawach z zakresu osobistych stosunków małżeńskich.

Autor ukazał mechanizmy towarzyszące sprawom reskryptowym oraz wynikającą z nich taktykę procesową stron, zarówno w trakcie postępowania pojednawczego, jak i właściwego postępowania sądowego. Mechanizmy te były uwarunkowane kształtem ówczesnego prawa międzywyznaniowego, ponieważ właściwość sądu duchownego w sprawie małżeńskiej odpowiadała przynależności religijnej małżonków. W konsekwencji właściwość sądu stanowiła o materialnej dopuszczalności rozwodu. Instytucja małżeństwa została bowiem unormowana odrębnie dla każdego z wyznań, któremu przyznano jurysdykcję cywilną.

W prawie małżeńskim z 1836 r. najbardziej dotkliwe bariery antyrozwodowe - zdaniem autora - stworzono za pomocą odpowiedniego ukształtowania przepisów kompetencyjnych. Pomimo ich złagodzenia w 1891 r. w dalszym ciągu rozwód dla katolików był ograniczony za pomocą norm procesowych. W tym stanie rzeczy dopuszczalność rozwodu zależała jedynie od wywołania za pomocą różnorakich zabiegów kompetencji sądu ewangelickiego. Sprzyjające okoliczności dla zmiany forum stworzyła dopiero nowelizacja z 1891 r. W przeciwieństwie do stanu prawnego sprzed 1891 r. zawarcie małżeństwa w Kościele katolickim nie miało wpływu na właściwość sądu rozwodowego oraz dopuszczalność rozwodu. Jak odkreśla autor praktyka reskryptowa z lat 1918-1922 nie byłaby możliwa, gdyby nie uprzednie posunięcia ustawodawcze władz rosyjskich.

Słowa kluczowe: rozwód, małżeństwo, kościoły ewangelickie, reskrypt.

‘The rescript of the chief of state and the competence of the evangelical consistory in divorce cases (1918-1922)'

The article raises the question of change of a competent court resulting from circumscription of the permissibility of divorce in matrimonial law of 1836 passed in Congress Poland. The circumscription ensued from the character of norms governing matrimonial law. This law, albeit containing a number of rather civil provisions, was principally based on religious regulations. Besides, it provided from the civil jurisdiction of ecclesiastical tribunals in cases involving matrimonial property relations.

The author unveils the mechanisms behind rescript cases and the resultant court tactics, both during conciliatory proceedings and the court action proper. These mechanisms were shaped by the law of denominations, for the competence of a church tribunal in matrimonial cases corresponded to the religious affiliation of the spouses. Consequently, the competence in question determined the actual permissibility of divorce, since the institution of marriage was regulate separately for each denomination subject to civil jurisdiction.

In matrimonial law of 1836, the most serious impediments to a divorce - in the author's opinion - were introduced by the provisions related to court competence. Although somewhat alleviated in 1891, the law impeded divorces among Roman Catholics by specific process norms. The being the case, the permissibility of marriage was solely contingent upon taking some effort to affect the competence of a consistory court. It was no earlier than in 1891 when the newly amended law offered more favorable conditions for a change of the judicial forum. As opposed to the period before 1891, the contracting of marriage in the Roman Catholic Church did not have an effect on the jurisdiction or the permissibility of divorce. As shown by the author, the rescript practice from the years 1918-1922 would not have been possible if not for prior legislation initiatives of Russian authorities.